Haven van Brussel wordt epicentrum circulair bouwen met oprichting ‘Stadsatelierdeville’

Bouwexperts, academici, beleidsmakers en studenten delen kennis en ontwikkelen samen innovaties in de nieuwe innovatiehub nabij Tour & Taxis

14/10/2026

Op de site van Port Business Park langs de Havenlaan in Brussel krijgt binnenkort het epicentrum van circulair bouwen in ons land vorm. Stadsatelierdeville, kortweg ‘Stadsat’, brengt de komende jaren tal van experts uit de bouwsector, aannemers, architecten, een ontwikkelaar, producenten, academici, studenten en beleidsmakers samen op één locatie. Ze delen er kennis en ontwikkelen innovaties die niet alleen gebouwen, maar het volledige bouwproces duurzamer en klimaatvriendelijker maken. Daarmee legt ‘Stadsat’ de basis voor de toekomst van de Belgische bouwsector.

De circulaire hub van ongeveer 9.300 vierkante meter wordt gerealiseerd op initiatief van bouwbedrijf Democo en BC architects & studies & materials. Het project, met een waarde van 9,75 miljoen euro, wordt ondersteund door de Brusselse overheden en de Europese Unie via het EFRO-fonds. Deze week werd het project officieel voorgesteld aan het publiek tijdens Brussels Climate Week.

Sterke uitdaging

Vandaag is de productie van materialen voor de bouwsector verantwoordelijk voor maar liefst 11% van de wereldwijde energie- en procesgerelateerde uitstoot. Meer dan één op de twee vrachtwagens die gewonnen grondstoffen vervoeren, is bestemd voor de Europese bouwsector. Denk aan beton, staal, hout, glas, isolatie en afwerkingsmaterialen. (1 en 2)

“De manier waarop de bouwsector vandaag werkt, put onze planeet uit, vervuilt het milieu en veroorzaakt enorme afvalstromen. Dit model is onhoudbaar. Wat we vandaag dringend nodig hebben, is geen verdere geïsoleerde specialisatie, maar een geïntegreerde aanpak die circulariteit op schaal bewijst. Dat is precies wat Stadsatelierdeville beoogt binnen de Brusselse Bioregio: een actieve ‘proof of concept’ waarin ontwerp, lokale grondstoffen, productie en vakmanschap samenkomen.”
Nicolas Coeckelberghs, medeoprichter van BC architects & studies & materials

Gebouw zelf als ‘proof of concept’

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest maakt zich met Stadsatelierdeville op voor een project dat aantoont dat een radicaal alternatief mogelijk is. Ironisch genoeg verrijst het project op een voormalige kolenopslagplaats en transformeert het zo een erfenis van fossiele energie tot een operationeel model voor koolstofarme bouw. Het ontwerp van Babini Geysen/Dandelion, in samenwerking met BC architects, fungeert als een grootschalige test die de grenzen van het huidige stedenbouwkundige en regelgevende kader aftast.

Om dit te bereiken, steunen het ontwerp en de uitvoering van het gebouw op vier centrale bouwprincipes:

Bioregionale bevoorrading: lokale materialen krijgen voorrang om de uitstoot door transport te beperken. Uitgegraven grond van Brusselse bouwwerven wordt ter plaatse hergebruikt voor de productie van leemstenen, pleisters en dragende vloeren in hout en leem. Voor de gebouwschil wordt gebruikgemaakt van volledig traceerbaar lokaal hout van Sonian Wood Coop en strobalenisolatie.
Urban mining: zware structurele onderdelen worden rechtstreeks gerecupereerd uit afbraakwerven in Brussel. Voor de funderingen worden betonnen vloerplaten van The Dome (Anspach) hergebruikt, waardoor geen nieuw beton hoeft te worden gestort. De hoofddraagstructuur omvat stalen profielen en houten balken die afkomstig zijn uit het Pacheco-gebouw, aangevuld met performante raamelementen die werden gerecupereerd uit ontmantelde gebouwen van de Europese Unie.
Ontwerpen voor demontage: het gebouw wordt ontworpen als een volledig ontmantelbare structuur. De assemblage gebeurt met droge, mechanische verbindingen, zonder permanente lasverbindingen of ter plaatse gestort beton. De verschillende bouwlagen — structuur, gebouwschil, technieken en binnenwanden — blijven strikt van elkaar gescheiden. Zo kunnen ze aan het einde van de concessie, na 30 tot 60 jaar, eenvoudig worden onderhouden, gedemonteerd of opnieuw ingezet.
Low-tech innovaties: complexe actieve systemen worden vermeden. Het gebouw werkt volledig zonder conventionele mechanische verwarming en maakt gebruik van passieve klimaatprincipes zoals zonnewinsten, thermische massa van leemconstructies en industriële strobalenisolatie.

“We bouwen niet zomaar een structuur; we schrijven een nieuw verhaal. Stadsat is een prototype dat aantoont dat we de stad kunnen bouwen met wat er al aanwezig is, met biogebaseerde en gerecupereerde materialen, en tegelijk de technische en economische haalbaarheid van deze methodes kunnen aantonen, ondanks de huidige regelgevende uitdagingen.”
Laurens Bekemans, medeoprichter van BC

Unieke hub en charter

Stadsatelierdeville is meer dan een ambitieuze bouwwerf; het is een groeiend samenwerkingsverband. De stichtende partners — Democo, BC, Sonian Wood Coop, Natura Mater, Circular Timber en Herk & Red — hebben officieel een bindend Circular Charter ondertekend.

De partners erkennen dat echte actie en innovatie ontstaan vanuit open processen. Om de bouwsector te transformeren, is volgens hen een volledig geïntegreerde en holistische aanpak nodig. Als collectief van gespecialiseerde professionals — van aannemers, architecten en een ontwikkelaar tot materiaal wetenschappers en houtambachtslieden — zetten de ondertekenaars actief in op interne synergieën om systemische verandering te stimuleren.

Door dit charter te ondertekenen, engageren zij zich om:

Productie voorop te stellen: kantoorruimtes worden beperkt tot maximaal een derde van de totale oppervlakte van 9.300 m², zodat de site haar belangrijkste functie als plek voor productie, verwerking en logistiek via korte ketens kan behouden.
Interne synergieën te versterken: gebruikers engageren zich om eerst binnen het Stadsat-ecosysteem naar expertise te zoeken alvorens externe dienstverleners in te schakelen.
Kennis te delen: elke partner organiseert minstens twee publieke activiteiten per jaar. De site wordt een praktijkgerichte leeromgeving voor studenten, jonge architecten en vakmensen.
Doelstellingen en KPI’s te behalen: tegen 2029 wil de hub jaarlijks minstens 10.000 ton afval verwerken dat wordt voorbereid voor hergebruik en 10.000 ton gerecycleerd afval, en tussen 35 en 50 voltijdse equivalenten tewerkstellen op de site. Daarnaast streeft de site tegen juni 2027 naar koolstofneutraliteit voor haar infrastructuur en werking.

“Samen met verschillende partners willen we in Brussel de fundamenten leggen voor de toekomst van de Belgische bouwsector. De komende jaren zullen we kennis delen, samenwerken met experts en academici en oplossingen blijven testen en ontwikkelen, zodat we het bouwproces aanzienlijk klimaatvriendelijker kunnen maken.”
Jochen Willen, General Manager van Democo

De opening van Stadsatelierdeville is gepland voor 2028. Terwijl de eerste pioniers zich al op de site hebben gevestigd, is de hub nog op zoek naar bijkomende partners, vakmensen, ingenieurs en materiaalproducenten die zich bij dit centrale innovatiecentrum in Brussel willen aansluiten.

Brusselse afvalstromen verbeteren

Een van de belangrijkste doelstellingen van Stadsatelierdeville is het verbeteren van de afvalstromen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Meer specifiek richt het project zich op het hergebruik van drie afvalstromen die vandaag worden onderschat, ondergewaardeerd en grotendeels onbenut blijven.

1. Geologisch

In Brussel wordt jaarlijks ongeveer 2 miljoen ton grond uitgegraven. Het grootste deel daarvan wordt afgevoerd, soms zelfs tot in Nederland en Duitsland, waar het wordt gestort in steengroeven en mijnen.

Nochtans kan deze grond dienen als grondstof voor circulaire en CO₂-neutrale bouwmaterialen op basis van leem, zoals leempleister, leemstenen, leemdekvloeren en stampleem.

2. Biologisch, zoals hout

Deze materialen gaan soms verloren. In andere gevallen worden ze verkocht aan andere landen, waaronder landen in Azië, en worden ze lokaal niet volledig benut. Hout en andere biogebaseerde materialen slaan CO₂ op en kunnen een langere levensduur krijgen wanneer ze lokaal worden hergebruikt.

3. Stedelijk

Veel gebouwen in Brussel worden nog steeds niet selectief ontmanteld, maar volledig gesloopt.

Waardevolle bestaande bouwelementen worden daardoor vermalen en gedegradeerd tot materialen met een lagere waarde, omdat er onvoldoende ruimte is om materialen zoals stalen balken, ramen en isolatie op te slaan.

Over het initiatief

Het TM STADSAT-consortium brengt Herk & Red (Democo Group) en BC (architects & studies & materials) samen. Het project wordt medegefinancierd door Europese EFRO-middelen, met de actieve steun van publieke partners: de Haven van Brussel, Leefmilieu Brussel, de Bouwmeester Maître Architecte (BMA) en Urban Brussels.

“Dit project sluit aan bij onze bredere ambitie als Bouwmeester om de stad op een radicaal andere manier te herdenken: door te bouwen met wat er al is en volop in te zetten op hergebruik en biogebaseerde materialen. ‘Stadsat’ toont op een pionierende manier aan dat we Brussel zo kunnen transformeren tot een veerkrachtige stad die klaar is voor de uitdagingen van de klimaatverandering.”
Lisa De Visscher, Bouwmeester Maître Architecte

Meer informatie: