1 op de 3 Belgen met overgewicht of obesitas ziet zichzelf niet zo: vooral mannen onderschatten hun situatie

Een op de drie Belgen met overgewicht of obesitas beseft niet dat hij of zij een te hoog gewicht heeft. Dat blijkt uit een grootschalige bevraging van Novo Nordisk bij meer dan 1.200 Belgen, die peilde naar kennis, gedrag en attitudes rond overgewicht en obesitas. Opvallend: vooral bij mannen gaapt er een grote kloof tussen hun BMI en hoe ze het zelf ervaren. De studie toont ook dat de kennis van obesitas als chronische ziekte bij de meerderheid van de Belgen nog beperkt is, en dat het contact met de huisarts bij de meeste Belgen overwegend reactief blijft. “Dat een op de vier mensen met obesitas zichzelf niet als dusdanig herkent, is zorgwekkend, omdat dit de kans verkleint dat ze tijdig ondersteuning zoeken, terwijl de gezondheidsrisico’s wel aanwezig zijn. Daarom is het belangrijk om het thema gewicht vroeg bespreekbaar te maken. En de huisarts is daarbij de eerste stap”, legt Roman Vangoitsenhoven, professor en endocrinoloog aan UZ Leuven uit.

Overgewicht en obesitas vormen één van de grootste uitdagingen voor de volksgezondheid in België. Volgens cijfers van gezondheidsinstituut Sciensano kampt bijna de helft van de volwassenen met overgewicht en heeft 18% obesitas en dus een BMI van 30 of hoger. Obesitas wordt door de WHO erkend als een chronische aandoening met complexe biologische, psychologische en sociale oorzaken, wat maakt dat vroege herkenning en een open gesprek met de huisarts des te belangrijker worden.

Uit nieuw onderzoek van Novo Nordisk blijkt echter dat een aanzienlijk deel van de Belgische bevolking de eigen gewichtsstatus niet als zodanig herkent. Liefst vier op de tien (41%) mensen met overgewicht zien zichzelf niet als iemand met een te hoog gewicht. Bij mensen met obesitas gaat het om een op de vier (26%). Gecombineerd herkent ongeveer een op de drie Belgen met overgewicht of obesitas (34%) zichzelf niet als dusdanig.

Verschillen naar geslacht en inkomensniveau

De kloof tussen BMI en zelfperceptie is het grootst bij mannen: bijna de helft (45%) van de mannen met overgewicht vindt van zichzelf niet dat ze een verhoogd lichaamsgewicht hebben, tegenover 35% bij vrouwen met overgewicht. Bij obesitas geldt dit voor een op de drie (33%) van de mannen, tegenover een op de zes (16%) vrouwen.

Ook het inkomensniveau hangt samen met hoe mensen hun gewichtsstatus inschatten. Bij mensen met obesitas in een hogere financiële situatie herkent vier op de tien (38%) zichzelf niet als iemand met obesitas. Bij mensen met een gemiddeld inkomen is dat een op de vijf (21%), en een op de zes (17%) bij financieel kwetsbaardere groepen.

Roman Vangoitsenhoven, professor en endocrinoloog aan UZ Leuven: “In mijn praktijk zie ik ook duidelijke verschillen tussen mannen en vrouwen. Vrouwen zijn zich vaak bewuster van hun gewicht en gezondheid, terwijl overgewicht bij mannen soms minder snel als een probleem wordt ervaren. Daardoor stellen zij het zoeken naar hulp vaker uit. Net daarom is het belangrijk om in te zetten op een vroegere bewustwording, zodat we gezondheidsproblemen kunnen voorkomen.”

4 op 10 Belgen weten niet dat obesitas een ziekte is

Naast de zelfperceptiekloof brengt het onderzoek ook een gebrek aan kennis aan het licht rond overgewicht en obesitas. Vier op de tien Belgen (40%) weten niet dat obesitas een chronische ziekte is: 19% geeft een fout antwoord en 21% zegt het niet te weten. Zeven op de tien (71%) gelooft dat obesitas voorkomen en genezen een kwestie is van de levensstijl aan te passen: minder eten, meer bewegen. En dat is niet anders bij mensen met obesitas. Ook zij schrijven hun gewicht overwegend toe aan persoonlijk gedrag: ze delen dezelfde overtuigingen rond wilskracht en eigen verantwoordelijkheid als de bredere bevolking.

Roman Vangoitsenhoven: “Wat vooral opvalt, is dat nog altijd een grote meerderheid obesitas ziet als een kwestie van wilskracht en levensstijl. Een gezonde levensstijl is uiteraard belangrijk voor iedereen en speelt een rol in preventie van overgewicht, maar eens obesitas zich ontwikkelt, gaat het om een chronische en complexe ziekte, met biologische, psychologische en sociale factoren. Daar is vandaag brede wetenschappelijke consensus over. In dat geval is medische begeleiding essentieel. Zolang die nuance ontbreekt, bestaat het risico dat mensen te lang wachten om professionele hulp te zoeken.”

Huisarts: ondanks vertrouwen, overwegend pas reactief geconsulteerd

Een op de drie Belgen zoekt minstens één keer per maand gezondheidsinformatie op. Thema’s als voeding (40%), bewegen en sporten (35%) scoren hoog, thema’s als gewicht (26%) en obesitas (8%) scoren dan weer relatief laag. Zowel dokter Google als de reguliere dokter zijn de meest gebruikte informatiekanalen voor gezondheidsinformatie. Maar de huisarts wordt door de Belgische bevolking beschouwd als de meest betrouwbare informatiebron rond gezond gewicht: 56% van de bevraagden geeft hem of haar op als eerste referentie. De diëtist (17%) en gezondheidsgerelateerde websites (5%) vervolledigen de top drie.

Toch is er bij de Belgische bevolking een overwegend reactief patroon in het contact met de arts. Twee op de drie (67%) gaat enkel naar de huisarts wanneer ze echt ziek zijn of een voorschrift nodig hebben. Eenzelfde reactief gedrag doet zich voor bij mensen met overgewicht (67%) en bij mensen met obesitas (64%).

De drempels om naar de huisarts te stappen zijn in de eerste plaats attitudinaal van aard: 66% wacht om te kijken of het probleem niet vanzelf verbetert, 40% wil de huisarts niet onnodig belasten, 30% vertrouwt erop zelf te kunnen inschatten wanneer er iets mis is, en 26% twijfelt aan de meerwaarde van een consult. Angst of praktische drempels (zoals de kosten van een doktersbezoek of het gebrek aan een ‘goede’ dokter in de buurt) spelen dan weer een kleinere rol (5 tot 3%).

Roman Vangoitsenhoven: “Het is positief dat zoveel Belgen actief op zoek gaan naar gezondheidsinformatie. Tegelijk zien we dat het contact met de huisarts in het algemeen vaak pas gebeurt wanneer er al klachten zijn. Dat is begrijpelijk. Zoals uit de bevraging blijkt, willen mensen hun arts niet onnodig belasten, maar de huisarts speelt net een sleutelrol in de vroegtijdige opsporing en begeleiding, en kan eventueel doorverwijzen naar een expertcentrum. Zeker bij ernstig overgewicht en obesitas is een uitgebreide en tijdige evaluatie belangrijk, zodat risicofactoren zoals diabetes, hoge bloeddruk of slaapapneu vroeg opgespoord en behandeld kunnen worden en ernstige complicaties vermeden kunnen worden.”

^{Over Novo Nordisk}

^{Novo Nordisk is een wereldwijde onderneming in de gezondheidszorg met meer dan 100 jaar ervaring in de aanpak van ernstige chronische ziekten zoals diabetes en obesitas. Novo Nordisk zet zich in voor innovatieve behandelingen, patiëntenbegeleiding en bredere volksgezondheidsinitiatieven. Voor meer informatie: www.novonordisk.be}